ÜROTIP Üroloji Tanı Merkezi

Prof.Dr. Atıf AKDAŞ
Prof.Dr. İbrahim ÇEVİK
Bağdat Cad. No: 448 / 1
Suadiye - Kadıköy / İstanbul
Tel: (216) 372 60 60
Mobil Tel: (533) 557 35 73

Varikosel

Varikosel, testislere ait toplar damarlarda (venler) varis oluşumudur. Varis oluşumu genellikle sıvı basıncının daha yüksek olduğu bacaklarda ve vücudun alt kısımlarında görülür. Varikosel hastalığı, testis toplar damarları içerisindeki sıvı basıncının artması ile ortaya çıkan değişikliklerdir. Bu toplardamarlar içinde kalbe taşınması gerekirken biriken kirli kan nedeniyle damarlar şişer, buruşuk bir hal alır (Şekil 1).

Hiçbir yakınması olmayan erkekler rastgele muayene edilse bu kişilerin yaklaşık %10-15’inde yakınmaya neden olmayan varikosel tespit edilir.

Normalde testisler vücuttan 2 derece daha soğuk bir ortam olan skrotum (torbaların) içinde muhafaza edilirler. Varikosel durumunda atardamarla gelen 37 derecedeki kan genişlemiş toplardamarlarda birikerek testilerde ısı artışına neden olabilir. Bu da erkeklerin önemli bir kısmında sperm üretimi ve kalitesinde azalmaya veya ağrıya neden olabilir.

Varikosel, erkek kısırlığının (infertilite) en sık görülen ve tedavi edilebilen nedenlerinin başında gelmektedir. Çocuk sahibi olup ta varikoseli olan birçok kişi olmasına rağmen çocuk sahibi olamayan erkeklerin büyük çoğunluğunda varikosel vardır.

Varikosel erkeğe bağlı infertilitenin (çocuk sahibi olamama) en sık görülen nedeni olmakla birlikte en etkin tedavi edilebilenidir. Toplumda erişkin erkeklerin %20’sinde görülmekle beraber çocuk sahibi olamama nedeniyle başvuran infertil erkeklerin %30-40’ında varikosel saptanır.

Varikoselin spermde yarattığı olumsuz durumlar:

  • Sperm sayısında azalma,
  • Sperm hareketlerinde bozulma,
  • Sperm şeklinde (morfolojisinde) bozulma

Birçok teori olmasına karşın, varikoselin nasıl ve neden spermlerin bozulmasına yol açtığı henüz tam olarak açıklanamamaktadır. Ancak varikoselin cerrahi tedavisini takiben sperm üretiminde sıklıkla düzelme olur.

Neden her erkekte varikosel yok?

Normal testis venlerinde kanın geriye basınç yapmasını engelleyen özel kapakçıklar vardır. Bu kapakçıklar kanın tek bir yöne -kalbe doğru- hareket etmesini sağlarlar. Kapakçıkların bozulması ya da zayıflaması damar içi basıncın geriye doğru artmasına ve kan göllenmesine yol açar. Belli bir noktadan itibaren damarlar genişler ve varis oluşur. İki testisten gelen damarların farklı anatomik seyirlerine bağlı olarak varikosel sıklıkla sol tarafta olur. Nadiren sağ testiste de görülebilir. Birçok teori olmasına karşın, varikoselin nasıl ve neden spermlerin bozulmasına yol açtığı henüz tam olarak açıklanamamaktadır. Ancak varikoselin cerrahi tedavisini takiben sperm üretiminde sıklıkla düzelme olur.

Varikosel daha çok kimlerde görülür?
Varikosel oluşumunun sebebi bilinmemekle birlikte bazı risk gruplarında daha sık tespit edildiği söylenebilir:

  • Daha çok şişman kişiler
  • Kronik astımı olan ve kronik öksürük nöbetleri geçirenler
  • Karın içi basıncını arttıran yüksek ağırlıklı spor yapan kişiler
  • Karın içi basıncı arttıran kronik kabızlık yaşayanlar
  • Ayakta kalmayı gerektiren öğretmen, polis gibi mesleklerde çalışanlar
  • Çok sıcak suyla banyo yapanlar ve hamam ve saunaya sık gidenler

Varikosel Ağrısı

Varikoselin testis damarları içinde yarattığı basınç ağrı meydana getirir. Tipik varikosel ağrısı testiste hafif derecede, sürekli bir sancı veya ağırlık hissi biçiminde tarif edilebilir. Ağrı yatar durumda bir miktar azalır. Ağrı genellikle uzun süre ayakta durulduğunda ve nadiren de sabahları olur.

Varikosel Tanısı

Varikosel, üroloji muayenesi sırasında genişlemiş damarların testis etrafında ele gelmesi ile ilk olarak saptanabileceği gibi kimi zaman erkekler yumurta çevresinde şişlik veya ağrı yakınmalarıyla başvurabilir. Bazen varikosel çok hafif derecede veya şüpheli olduğunda ultrasonografi yöntemi ile tanı konabilir.

Eğer varikosel saptanırsa meni tahlili (spermiogram) ile sperm üretiminde bozulma olup olmadığı araştırılır. Varikosel nedeniyle sperm üretimi zarar görmüş ise bu tahlilde sperm sayısında azalma, hareket ve yapısında bozulma görülebilir.

Varikosel Tedavisi

Varikosel Ameliyatı

Eğer varikosel varsa ve sperm üretiminde bozulma saptanırsa genellikle ameliyat önerilir. Varikosel ameliyatı anestezi ile yapılır. Sol veya sağ alt karın düzeyinde yapılan bir kesi ile genişlemiş toplar damarlar (venler) bulunarak testisin atar damarı (arter) ve sperm kanalından ayrılır. Bu genişlemiş damarlar bağlanarak kesilir.

Varikosel Ameliyatı Sonrası

Ameliyat sonrasında hasta aynı gün evine gidebilir ya da bir gece yatabilir. Normal sosyal aktivitelerine bir hafta içerisinde geri dönebilir. Yeni sperm üretiminin meni tahlili sonuçlarına yansıması en az 3 aylık bir zaman gerektirir. Bu nedenle varikosel ameliyatı sonrası spermiogram kontrolü genellikle altıncı aydan önce yapılmaz.

Varikosele bağlı çocuk sahibi olmayan erkeklerin %80’ininde varikosel ameliyatından sonra sperm kalitesi ve sayısında düzelme meydana gelir, ancak bunların yaklaşık yarısının eşlerinde gebelik oluşur. Varikosel kalıcı hasar oluşturmuşsa ameliyat sonrasında da sperm sayı ve kalitesinde düzelme olmaz. Hangi durumda düzelme olup hangisinde olmayacağını belirleyecek bir test ne yazık ki yoktur. Ameliyat öncesi sperm sayısı nispeten yüksek (10-20 milyon/ml) olan erkeklerin eşlerinde başarılı gebelik oranı daha yüksektir. Yüksek başarı oranı nedeniyle varikosel ameliyatı, erkeklere yönelik infertilite tedavileri arasındaki en etkili yöntemdir.

Eğer varikosele bağlı ağrı yakınmaları fazla değilse varikosel iç çamaşırı tercihi için çoğunlukla testislerin desteklendiği daha sıkı iç çamaşırlar (slip, suspansuar tip) kullanılması önerilir. Ağrıyı geçirmek üzere basit ağrı kesiciler kullanılabilir. Eğer ağrı kalıcı ve şiddetli ise ameliyat gerekli olabilir. Varikosel ameliyatı sonrasında ağrı yakınmaları çoğunlukla kaybolur veya hafifler, ancak bazen tam olarak geçmeyebilir.

Varikosel ameliyatı sonrası damarlar ne zaman kaybolur, şişlik ne zaman iner?

Mikrocerrahi yöntemi ile gerçekleştirilen varikosel ameliyatından sonra sol testisin normal boyutundan daha büyük hale gelerek şişmesi görülebilir. Bu durum testisin kendisinde oluşabileceği gibi etrafındaki dokulardan da kaynaklanabilir. Ameliyat sonrası testis bağ dokusunun sertleşmesine bağlı ameliyat edilen tarafta testis sarkması normal karşılanabilir.

Ameliyat esnasında damarlarda gerçekleştirilen girişim sonucu kan akışında zorlanma testiste şişliğe neden olabilir. Geçici olan bu durumun normalde 15-20 gün içinde düzelmesi beklenir. Gündelik faaliyetleri engelleyici ve estetik açıdan arzu edilmeyen görünüm oluşturabilir, ağrıya neden olabilir.

Ameliyat sonrası iyileşme zamanında lenfatik dolaşım etkilenebilir, bir ay geçmesine rağmen şişliğin iyileşme göstermemesi; meydana gelen bu durumun hidrosele bağlı sıvı birikmesi sonucunu akla getirir. Mikrocerrahi yöntemle yapılan ameliyatlarda % 1‘den az oranda görülen bir sorundur. Bazen şişlikle birlikte ağrı da gelişebilir. Bu süre içinde düzelme sağlanmaz ise hidrosel yönünden araştırılmalıdır. Böyle bir durumda şişliğin kendiliğinden geçme ihtimali çok zayıftır. Bu durumda tedavi kararını hekim ve hasta birlikte vermelidir.

Varikosel neden tekrar eder?

Ameliyat eğer 1 nolu kesiden yapılırsa “kremasterik venler” bağlanamaz ve buradaki damarlar daha da genişleyerek nükse yol açar. Bu nedenle 2 nolu kesinin yapılmasıyla hem testikular hem de kremasterik venler bağlanır ve risk ortadan kaldırılır (Şekil 2).

varikosel, varis

Ayrıca, ameliyat sonrasında ağırlık kaldıran ya da kaslarını geliştirmek için zorlu egzersiz yapan kişilerde tekrar etme olasılığı yüksektir.

Muayenede Varikosel tespit edildi ancak meni tahlilim normal olarak rapor edildi. Bundan sonra kontrol edilmem gerekir mi?

Yılda bir meni tahlili yapılarak kontrole devam edilmesi gerekir. Çünkü varikoselin ne zaman sperm sayısında azalma, hareket ve yapısında bozulmaya neden olacağını bilmiyoruz. Aradan geçen sürede çocuk sahibi olunursa kontrole yine gerek yoktur.

Varikoselim var 2 çocuğum var, şikayetim yok. Bundan sonra kontrole gerek var mı?

Hayır yok